Aktualność - Synthos S.A.

Aktualność

  • /A

Dyrektywa w sprawie ograniczenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko

Współustawodawcy - Parlament Europejski (PE) oraz Rada porozumiały się co do ostatecznego kształtu dyrektywy zakazującej stosowania plastikowych produktów jednorazowego użytku (dyrektywa SUP). Projekt tej legislacji Komisja Europejska (KE) zaproponowała w maju 2018 r. W październiku 2018 r. projekt dyrektywy zatwierdził PE. Negocjacje z krajami członkowskimi zakończyły się we wczesnych godzinach rannych 19 grudnia ubiegłego roku.

Komitet Stałych Przedstawicieli krajów członkowskich UE przy Radzie (COREPER) i Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności EP (ENVI) zatwierdziły ostateczny tekst dyrektywy, odpowiednio w dniach 18 i 22 stycznia. Oczekuje się, że dyrektywa zostanie przyjęta bez zmian w drugim kwartale 2019 r.

Głosowanie w PE nad przyjęciem SUP jako aktu końcowego odbędzie na sesji plenarnej prawdopodobnie w marcu br. Nie jest jeszcze znana data głosowania nad SUP w Radzie, być może nastąpi to w kwietniu. Dyrektywa SUP wejdzie w życie po opublikowaniu we wszystkich oficjalnych językach UE w jej Dzienniku Urzędowym, co najpewniej nastąpi w II kwartale 2019 r. Państwa członkowski będą miały 2 lata na transpozycję dyrektywy do prawa krajowego. Po 6 latach od tej transpozycji - w roku 2027 - planowane jest dokonanie oceny jej funkcjonowania.

Podstawa prawna i cel SUP

Dyrektywa opiera się na kompetencjach UE w zakresie działań na rzecz ochrony środowiska. W związku z tym wejście jej w życie nie stanowić będzie przeszkody dla żadnego z państw członkowskich w utrzymaniu lub wprowadzeniu bardziej rygorystycznych środków ochronnych. Takie środki muszą być jednak zgodne z traktatami i uprzednio zgłoszone KE.

Celem dyrektywy jest zapobieganie wpływowi niektórych produktów SUP na środowisko, w szczególności na środowisko wodne i zdrowie ludzkie, oraz ograniczenie wpływu niektórych produktów SUP, a także promowanie przejścia na gospodarkę obiegu zamkniętego (GOZ) z innowacyjnymi i zrównoważonymi modelami biznesowymi, produktami oraz materiałami, co przyczynić się ma do sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego UE.

Dyrektywa promuje podejście o charakterze cyrkularnym, w ramach którego priorytetowe znaczenie mają zrównoważone, nietoksyczne produkty wielokrotnego użytku, a nie produkty SUP. Ma zapobiegać powstawaniu odpadów i służyć zachowaniu wartości produktów i materiałów przez jak najdłuższy okres. Akcentuje się konieczność odegrania przez UE wiodącej roli w zapobieganiu i zwalczaniu zanieczyszczeń środowiska morskiego i w dążeniu do ustanowienia światowych standardów w tej mierze.

Zakres regulacji SUP

Dyrektywa SUP dotyczy bezpośrednio "producentów". Producenci to faktycznie wszyscy, którzy mają siedzibę w danym państwie członkowskim, którzy profesjonalnie produkują, wypełniają, sprzedają lub importują i wprowadzają do obrotu produkty SUP z tego państwa członkowskiego, a także podmioty mające siedzibę w innym państwie członkowskim lub w państwie trzecim, które profesjonalnie zajmują się sprzedażą produktów SUP bezpośrednio dla użytkowników. Definicja ta jest szczególnie ważna dla ustalenia, kto poniesie ciężary zawiązane z rozbudową systemów rozszerzonej odpowiedzialność producenta (EPR). Współustawodawcy po raz kolejny rozszerzyli definicję producenta na punkty sprzedaży konsumentom końcowym (sklepy) - ale tylko wtedy, gdy odbywa się tam wprowadzanie do obrotu, tj. pierwsze udostępnienie produktu na rynku.

Definicja ta jest szczególnie ważna w celu ustalenia, kto ponosi rozszerzoną odpowiedzialność producenta na mocy dyrektywy. W zdecydowanej większości istniejące systemy EPR nie obejmują producentów surowców z tworzyw sztucznych, takich jak Synthos (upstream producers - producentów surowców). Jednak klienci Synthos mogą oczywiście ucierpieć, jeśli są producentami produktów SUP (lub narzędzi połowowych zawierających plastik).

"Tworzywo sztuczne" definiuje się jako materiał składający się z polimeru w rozumieniu art. 3 ust. 5. rozporządzenia REACH 1907/2006, do którego można dodać dodatki lub inne substancje oraz "który może pełnić funkcję głównego składnika strukturalnego" produktów końcowych, z wyjątkiem polimerów naturalnych, które nie zostały zmodyfikowane chemicznie w rozumieniu art. 3 ust 40. REACH. Ta definicja ma na celu wykluczenie ze swojego zakresu farb polimerowych, atramentów i klejów, ale obejmuje tworzywa sztuczne ulegające biodegradacji biologicznej. Współustawodawcy wykreślili wyłączenie z tej definicji powłok, co proponowała KE.

Dyrektywa zawiera bardzo szeroką definicję produktu z tworzyw sztucznych jednorazowego użytku (SUP) jako wyprodukowanego w całości lub w części z tworzyw sztucznych i nieprzeznaczonego, niezaprojektowanego, niewprowadzonego do obrotu w celu zapewnienia w ciągu jego cyklu życia, wielokrotnych przewozów lub cyklów obrotu poprzez zwrot do producenta poprzez ponowne napełnienie lub ponowne wykorzystanie w tym samym celu, dla którego zostało stworzone.

Ponieważ produkt wykonany częściowo z tworzywa sztucznego może być produktem SUP, nawet najmniejszy udział plastiku w podanej definicji, np. powłoka lub wyściółka papierowego kubka sprawiają, że ​​jest to produkt wykonany z tworzywa sztucznego w rozumieniu dyrektywy SUP. Współustawodawcy wyjaśnili, że produkty, które są zwracane innemu producentowi do ponownego ich napełnienia (np. w systemach przewidujących zwrot opakowania, w których kooperuje wielu producentów) są produktami wielokrotnego zastosowania nieobjętymi zakresem dyrektywy.

Preambuła dyrektyw dodaje, że produkty SUP „zwykle są przeznaczone do użycia tylko raz lub przez krótki czas przed pozbyciem się ich”. Użyte tu dopełniające alternatywne sformułowanie może prowadzić do skrajnej interpretacji, która obejmie swoim zakresem produkty o bardzo długiej fazie użytkowania, takie jak np. systemy ociepleń z użyciem płyt styropianowych, ponieważ zazwyczaj są one przeznaczone do jednorazowego użycia.

Prymat dyrektywy SUP nad innymi przepisami

Stwierdza się, że właściwe zarządzanie odpadami jest niezbędne dla zapobiegania dalszemu zaśmiecaniu, jednak wpływ istniejącego prawodawstwa UE na zanieczyszczenie środowiska morskiego jest niewystarczający. Dyrektywa SUP przewiduje, że tam, gdzie jej przepisy wchodzą w kolizję z przepisami Dyrektywy w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych 94/62 lub Dyrektywy ramowej w sprawie odpadów 2008/98, pierwszeństwo mają – jako bardziej szczegółowe - zasady określone w dyrektywie SUP. Dyrektywa SUP jest więc lex specialis wobec tych innych dyrektyw. Jednak jak się zaznacza dotyczy to ograniczeń w zakresie wprowadzania do obrotu, natomiast w szczególności w odniesieniu do środków ograniczających spożycie, wymagań dotyczących produktu, wymogów dotyczących oznakowania i rozszerzonej odpowiedzialności producenta przedmiotowa dyrektywa uzupełnia pozostałe dwie dyrektywy.

Dotyczący zmniejszenia konsumpcji Artykuł 4 dyrektywy SUP przewiduje, że państwa członkowskie mogą wprowadzać ograniczenia handlowe, tj. zakazy, w drodze odstępstwa od art. 18 Dyrektywy w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych 94/62 w celu zapobiegania zaśmiecaniu tymi produktami, by zapewnić, że ​​te produkty zastąpi się ich substytutami, które będzie można ponownie wykorzystać (lub które nie będą zawierać plastiku).

Artykuł 18 Dyrektywy w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych ustanawia swobodę wprowadzania opakowań do obrotu na rynku, które odpowiadają wymogom tej dyrektywy. Przewidziane tą powyższą Dyrektywą podstawy odstępstw od art. 18 są węższe niż dotyczące tego zagadnienia zapisy dyrektywy SUP. Jednak z racji na niejasne zapisy dyrektyw SUP (która używa tu nieklarownego pojęcia zbiorczego - "te produkty" ) i towarzyszącego jej Aneksu – kwestia harmonizacji stosowania powyższych dyrektyw będzie budzić wiele wątpliwości.

Zgodnie z art. 11 dyrektywy SUP środki, które państwa członkowskie będą przyjmować w celu transpozycji dyrektywy, będą musiały odpowiadać unijnym przepisom dotyczącym pakowania żywności.

Rożne środki dla różnych kategorii produktów

Dyrektywa przewiduje różne środki dla kilku kategorii produktów. Częściowo pokrywają się one ze sobą, tzn. pewnym kategoriom produktów dedykowane są wielorakie rozwiązania.

Redukcja zużycia

Państwa członkowskie będą musiały podjąć niezbędne środki w celu osiągnięcia "ambitnego i znaczącego" oraz "ilościowego mierzalnego" zmniejszenia zużycia niektórych produktów SUP do roku 2026 r. w stosunku do stanu z roku 2022. W tym celu dyrektywa przewiduje notyfikację, planowanie, monitorowanie i obowiązki sprawozdawcze państw członkowskich - ewentualnie ustalenie wiążących celów ilościowych dla UE. W związku z tym w dyrektywie nie określono konkretnych ilościowych celów ograniczenia zużycia. We wniosku nie określono, jakie środki powinny podjąć państwa członkowskie, aby osiągnąć tę obniżkę konsumpcji. Środki te mogą jednak obejmować wykorzystanie krajowych celów lub wartości docelowych zmniejszenia zużycia w odniesieniu do minimalnego odsetka opakowań wielokrotnego użytku wprowadzanych do obrotu lub utrzymywanie lub wprowadzanie instrumentów ekonomicznych, takich jak opłaty dodatkowe w punkcie sprzedaży.

Produkty SUP, których zużycie należy zmniejszyć, to wykonane z EPS kubki do napojów, w tym ich pokrywki i wieczka oraz pojemniki na żywność.

Definiowanie pojemników na żywność SUP i odróżnianie ich od opakowań żywnościowych znajdujących się poza zakresem dyrektywy SUP było przedmiotem szczególnej uwagi podczas procesu legislacyjnego. Aneks zawiera teraz jednolity opis pojemników na żywność jako: pojemników takich jak pudełka z pokrywą lub bez, używanych do przechowywania żywności przeznaczonej do bezpośredniego spożycia, na miejscu lub na wynos, z przeznaczeniem do spożywania z pojemnika i zawierających żywność gotową do spożycia bez konieczności dalszego przygotowania, takiego jak gotowanie lub podgrzewanie. Mieszczą się w tej kategorii pojemniki na żywność stosowane do fast food-ów lub innych posiłków gotowych do bezpośredniego spożycia, z wyjątkiem pojemników na napoje, talerzy i paczek oraz opakowań zawierających żywność.

Oprócz kryteriów wymienionych w Aneksie art. 12 stanowi, że w celu ustalenia, czy pojemnik na żywność ma być uważany za produkt SUP, "jego tendencja do zaśmiecania, ze względu na jego objętość lub rozmiar, w szczególności jednorazowego użytku porcje odgrywają decydującą rolę. Podano przykłady pojemników na żywność, które można uznać za produkty SUP: pojemniki do fast foodów lub pojemniki na posiłki, kanapki, opakowania i salaterki z zimnym lub gorącym jedzeniem lub pojemniki na żywność ze świeżej lub przetworzonej żywności które nie wymagają dalszego przygotowania, takiego jak owoce, warzywa lub desery, ale nie są przeznaczone na suszoną żywność lub żywność, która jest sprzedawana na zimno i wymaga dalszego przygotowania, pojemniki zawierające żywność nie pojedynczych porcjach lub pojemniki na żywność sprzedawane w pojedynczych porcjach lecz w zbiorczym zestawie.

Ograniczenia

Dwa lata po wejściu w życie dyrektywy, tj. najprawdopodobniej w drugiego kwartału 2021 r., państwa członkowskie będą musiały zakazać wprowadzania do obrotu szeregu produktów jednorazowego użytku wykonanych z tworzyw sztucznych, w tym pojemników na żywność, pojemników na napoje oraz kubków na napoje wykonane z EPS. Zakazane zostaną też m.in. patyczki higieniczne, sztućce, talerze, słomki czy mieszadełka do napojów.

Ponadto zakazane będą produkty wykonane z oksodegradowalnego tworzywa sztucznego i to niezależnie od tego, czy będą one uznane za zawierające się w definicji produktów SUP czy też nie. Dyrektywa definiuje jako oksodegradowalne tworzywo sztuczne zawierajace dodatki, które poprzez utlenianie prowadzą do rozdrobnienia tworzywa sztucznego na mikro fragmenty lub do rozkładu chemicznego.

Podczas gdy pierwotna propozycja KE nie odnosiła się konkretnie do żadnego konkretnego polimeru, w ostatecznym projekcie dyrektywy mowa jest zatem w szczególności o niektórych aplikacjach z EPS, PET i plastikach oksydegradowalnych.

Wymagania dotyczące produktu, w tym obowiązkowa minimalna zawartość recyklatu

Po upływie 5 lat od wejściu dyrektywy w życie, pojemniki na napoje o pojemności do trzech litrów, które mają pokrywki i wieczka z tworzywa sztucznego, mogą być wprowadzane do obrotu tylko wtedy, gdy pokrywki i wieczka pozostawać będą przytwierdzone do pojemnika podczas przewidzianego dla danego produktu okresu użycia. Użyte w tym celu metalowe kapsle lub pokrywy z plastikowymi plombami nie będą uznawane za wykonane z tworzywa sztucznego. Pojemnikami na napoje są te, które stosowane będą do przechowywania cieczy, np. takie jak butelki do napojów i kompozytowe opakowania na napoje, w tym ich pokrywki i wieczka, ale nie pojemniki szklane i metalowe do napojów, która posiadają wieczka i pokrywy z tworzywa sztucznego (z wyjątkami niektórych pojemników specjalnego przeznaczenia medycznego). KE zwróci siędo europejskich organizacji normalizacyjnych o opracowanie zharmonizowanych norm w tym zakresie w ciągu trzech miesięcy od wejścia dyrektywy w życie.

Od 2025 roku butelki do napojów z PET jako głównego składnika będą musiały zawierać co najmniej 25% tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu. Procent ten ma być obliczony jako średnia dla wszystkich butelek PET wprowadzanych do obrotu na terytorium danego państwa członkowskiego.

Od roku 2030 wszystkie butelki do napojów SUP muszą zawierać co najmniej 30% przetworzonego plastiku, obliczonego jak poprzednio.

Wymagania znakowania

Po upływie dwóch lat od wejścia dyrektywy SUP w życie m.in. kubki do napojów będą musiały być opatrzone widocznym, czytelnym i nieusuwalnym oznakowaniem na ich opakowaniu lub na samym produkcie. Podobne znakowania będą musiały mieć m. in. podpaski higieniczne, tampony i aplikatory tamponów, chusteczki czy wyroby tytoniowe z filtrami i filtry przeznaczone do stosowania w połączeniu z produktami tytoniowymi.

Oznakowanie musi informować konsumentów o odpowiednich opcjach zarządzania odpadami lub środkach usuwania odpadów, których należy unikać w przypadku tego produktu, a także o obecności tworzyw sztucznych w produkcie i wynikającym z tego negatywnym wpływie na środowisko, jakim może być zaśmiecanie lub inne niewłaściwe rozporządzanie produktem. Zadaniem KE jest ustanowienie zharmonizowanych specyfikacji w dokumencie wykonawczym.

Rozszerzona odpowiedzialność producenta (EPR)

Dyrektywa przewiduje zróżnicowane systemy EPR dla opakowań i produktów opakowaniowych różnych SUP, które zasadniczo mają zostać wdrożone do końca 2024 r. Istniejące systemy EPR ustanowione przed lipcem 2018 r. należy jednak dostosować do dyrektywy SUP do dnia 5 stycznia 2023 r. Dyrektywa w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych 94/62, ostatnio zmieniona Dyrektywą 2018/852, stanowi, że przed końcem 2024 r. państwa członkowskie muszą ustanowić systemy EPR dla wszystkich opakowań.

Producenci pojemników na żywność, pojemników na napoje, kubków do napojów (w tym ich pokrywek) pokrywać mają koszty zgodnie z ogólnymi zasadami dotyczącymi EPR oraz koszty dodatkowe - o ile nie zostały jeszcze uwzględnione, w tym:

  • koszty działań podnoszących świadomość, o których mowa w art. 10, dotyczących tych produktów;

  • koszty zbierania odpadów tych produktów odrzuconych w publicznych systemach zbiórki, w tym koszty stworzenia infrastruktury i jej działaniu, transportu i przetwarzania odpadów;

  • koszty oczyszczania śmieci z tych produktów oraz ich późniejszego transportu oraz przetwarzania.

Koszty, które mają być pokrywane, nie mogą przekraczać kosztów niezbędnych do zapewnienia tych usług w sposób efektywny pod względem kosztowym i mają być ustalane w przejrzysty sposób między zainteresowanymi stronami. Koszty sprzątania śmieci mają być proporcjonalne i ograniczone do działań podejmowanych przez władze publiczne lub w ich imieniu. Aby zminimalizować koszty administracyjne, państwa członkowskie mogą określić wkład finansowy przeznaczony do usuwania śmieci poprzez ustalanie odpowiednich wieloletnich stałych kwot. Dyrektywa wprowadza system upoważnionych przedstawicieli państw członkowskich w celu spełnienia przez producentów ich obowiązków wynikających z EPR.

Podejmowane przez sektor tworzyw sztucznych próby ograniczenia kosztów usuwania śmieci w ramach EPR nie powiodły się.

Oddzielna zbiórka

Nie później niż do roku 2025 państwa członkowskie podejmą niezbędne środki w celu zorganizowania oddzielnej zbiórki na rzecz recyklingu 77% odpadów z butelek SUP na napoje o pojemności do trzech litrów, w tym ich pokryw i wieczek, ale z wyłączeniem szklanych i metalowych butelek po napojach, które mają wieczka i pokrywy wykonane z tworzyw sztucznych (z wyjątkiem butelek do specjalnych celów medycznych). Najpóźniej zaś do 2029 r. 90% odpadów z takich butelek SUP powinno być zbierane oddzielnie w celu ich recyklingu. Butelki na napoje SUP wprowadzane do obrotu w danym państwie członkowskim muszą odpowiadać ilości odpadów wytwarzanych z tych produktów. Aby osiągnąć ten cel, państwa członkowskie mogą między innymi ustanowić oddzielne cele dla danych programów EPR lub ustanowić refundowane systemy depozytowe.

Edukacja i zwiększanie świadomości

W ciągu dwóch lat po wejściu dyrektywy w życie państwa członkowskie podejmą środki w celu informowania konsumentów i zachęcania ich do odpowiedzialnego zachowania w celu ograniczenia zaśmiecenia produktami objętymi przedmiotową dyrektywą.

W stosunku do m.in. zdefiniowanych powyżej aplikacji z EPS państwa członkowskie podejmą działania w celu informowania konsumentów o:

a) dostępności substytutów tych SUP, systemach ponownego wykorzystania i sposobach gospodarowania odpadami dla tych produktów, a także o najlepszych praktykach w zakresie należytego zarządzania odpadami, przeprowadzanych zgodnie z art. 13 Dyrektywy o odpadach 2008/98;

b) wpływie na środowisko, w szczególności na środowisko morskie zaśmiecenia i innych niewłaściwych sposobach postępowania z tymi produktami;

c) wpływie niewłaściwego usuwania odpadów z SUP na sieć kanalizacyjną.

Podobnie jak w przypadku tworzenia systemów oddzielnej zbiórki odpadów, państwa członkowskie będą musiały same zorganizować te działania. Jest to szczególnie istotne, ponieważ ciężar ten zostanie zapewne przerzucony na producentów.

Implementacja, egzekwowanie i ocena dyrektywy

Zasadniczo państwa członkowskie będą miały dwa lata od daty publikacji na dokonanie transpozycji do prawa krajowego, dzięki czemu przepisy dyrektywy SUP będą mogły być bezpośrednie stosowanie do podmiotów gospodarczych. Dyrektywa SUP daje KE wiele upoważnień do przyjmowania aktów wykonawczych dotyczących:

• Metodologii obliczania i weryfikacji środków redukcji konsumpcji (w ciągu 18 miesięcy od wejścia w życie), poszczególnych celów zbiórki (w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie), zawartości recyklatu w butelkach po napojach (styczeń 2022);

• Zharmonizowanych specyfikacji dotyczących wymogów znakowania (w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie);

• Formatu zgłaszania danych (w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie, z wyjątkiem informacji dotyczących zawartości recyklatu w butelkach na napoje od stycznia 2022 r.).

Dyrektywa nakłada również na KE obowiązek opublikowania wytycznych "zawierających przykłady tego, co należy uznać za jednorazowy produkt z tworzywa sztucznego" (w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie) oraz kryteria dotyczące kosztów sprzątania śmieci (brak wyraźnego terminu). Wytyczne w sprawie definicji wyrobów z tworzyw sztucznych jednorazowego użytku powinny obejmować wszystkie kategorie produktów wymienione w Aneksie, w tym pojemniki na żywność.

Państwa członkowskie zobowiązane są ustanowić zasady dotyczące skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji, które będą miały zastosowanie w przypadku naruszeń przepisów krajowych przyjętych zgodnie z dyrektywą SUP. Państwa członkowskie muszą podjąć wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia wdrożenia dyrektywy.

W ciągu sześciu lat po terminie transpozycji, tj. najprawdopodobniej do końca roku 2027, KE przeprowadzi ocenę dyrektywy i przedłoży sprawozdanie wraz z wnioskiem legislacyjnym, o ile będzie on potrzebny. Sprawozdanie obejmie ocenę:

  • potrzeby dokonania przeglądu Aneksu, w szczególności w odniesieniu do pokrywek i wieczek wykonanych z tworzyw sztucznych używanych do szklanych i metalowych pojemników na napoje;

  • zmiany materiałów stosowanych w produktach SUP objętych dyrektywą, a także nowych modeli konsumpcji i modeli biznesowych opartych na stosowaniu substytutów dla SUP; ocena ta powinna obejmować analizę cyklu życia w celu oceny wpływu tych produktów na środowisko;

  • postępu naukowego i technicznego dotyczącego formułowania kryteriów lub norm dotyczących podatności na biodegradację w środowisku morskim, mających zastosowanie do produktów SUP objętych dyrektywą (i ich substytutów), zapewniających całkowity rozkład na CO2, biomasę i wodę w odpowiednio krótkim czasie, tak aby tworzywa sztuczne nie były szkodliwe dla życia w morzach i nie dochodziło do ​​ich akumulacji w środowisku morskim.

Współprawodawcy wysoko zatem ustawili poprzeczkę dla biodegradowalnych produktów SUP, które w przyszłości zostaną zapewne zakazane.

Krzysztof Żarnotal
Pełnomocnik Zarządu ds. GOZ

Synthos Spółka Akcyjna
ul. Chemików 132-600Oświęcim+48 33 842 42 18synthos-pl@synthosgroup.com